Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Η Αράχωβα Ναυπακτίας είναι ένα μικρό ορεινό χωριό του νομού Αιτωλοακαρνανίας, στα σύνορα του με τον νομό Ευρυτανίας.

Το όνομα Αράχοβα σύμφωνα με νεότερες τεκμηριωμένες μελέτες προέρχεται από Βλάχους νομάδες κτηνοτρόφους που κατοίκησαν την περιοχή από τον 8ο αι. και δεν πρέπει να θεωρείται σλαβική. Στη βλάχικη γλώσσα υπάρχει η λέξη ρέχα=ράχη βουνού (με προσθήκη του Α), που προέρχεται από την αρχ. ελλ.λ. ραχάς που σημαίνει “χωρίον σύνδενδρον και μετέωρον”, δηλαδή χωριό σε ράχη βουνού και σε μεγάλο υψόμετρο (Σ. Ασημάκης, (2015) Τοπωνύμια οβα, oβο, ιστα, ιτσα).

Ανήκει στην επαρχία Ναυπακτίας  στην Ορεινή Ναυπακτία, ή Κράβαρα και απέχει 86 χιλιόμετρα από την Ναύπακτο, 80 από Λαμία και 46 από το Θέρμο. Είναι χτισμένη στη μεσημβρινή πλευρά του βουνού Κοκκινιά υψ. 1831μ1 που ανήκει στην οροσειρά των Βαρδουσίων, στο γεωγραφικό πλάτος 38 41΄ 30΄΄ και μήκος 21 52΄ 30’’ σε υψόμετρο από 650 ως 1100 μέτρα. Βόρεια του χωριού είναι ο νομός Ευρυτανίας με το βουνό Ψηλός Σταυρός2 και το χωριό Δομνίστα. Στα Ανατολικά βρίσκεται το βουνό Κοκκινιά και το χωριό Κλεπά. Στα Δυτικά ο παραπόταμος του Εύηνου Κλεινοβίτης, το χωριό Νεοχώρι και το βουνό Καρφοπεταλιάς υψ. 1506μ3. Νότια, οι οροσειρές Τσεκούρα υψ. 1736μ4, Αρδίνι υψ. 1701μ5 και ο ποταμός Εύηνος ή Φίδαρης που έχει τώρα μετατραπεί σε λίμνη με την κατασκευή φράγματος για την υδροδότηση της Αθήνας.

Η Ευηνολίμνη είναι η μεγαλύτερη τεχνητή λίμνη της χώρας μας (επτά φορές μεγαλύτερη από τη λίμνη Μαραθώνα). Με υπόγεια σήραγγα 32 χιλιομέτρων μεταφέρει το νερό στο φράγμα του Μόρνου και από εκεί στην Αττική. Στο Κέντρο του χωριού, στην πλατεία με τον επιβλητικό τώρα πλάτανο, το μικρό παλιά ’’πλατανάκι’’ το υψόμετρο δείχνει 1023 μέτρα. Είναι χώρος κοινωνικών εκδηλώσεων και πανηγυριών, όπου κάθε καλοκαίρι οι κάτοικοι, οι παραθεριστές και οι επισκέπτες μπορούν να απολαμβάνουν υπαίθρια τοπικούς μεζέδες και εκλεκτά παραδοσιακά φαγητά. Η ’’ελατοσκέπαστη’’ Αράχοβα χαρακτηρίζεται από απέραντη θέα, άφθονα τρεχούμενα νερά, πυκνή βλάστηση από πλατάνια, καρυδιές, καστανιές, κερασιές. Έχει 5 παραλίμνιους οικισμούς, την Τρανή Λάκκα, τις Κρανές, τις Βαριές, την Βαμβακιά, το Παλιοχώρι και 2 ορεινούς την Πουλιάνα και την Παλιαράχοβα. Η συνολική της έκταση υπολογίζεται σε περί τα 30 χιλ. στρέμματα.

Η σημερινή θέση του χωριού δεν είναι η αρχική. Μετά από διαδοχικές μετακινήσεις, στο πέρασμα των αιώνων, για διάφορους λόγους, από την Παναούλα, στο Κάστρο στο Παλιοχώρι και την Παλιαράχοβα κατέληξαν στην σημερινή θέση που παλιά λεγόταν ’’Φακές’’. Η πιο παλιά αναφορά είναι αυτή του 1835 με ίδρυση Δήμου Αράχοβας. Το 1841 υπάγεται στο Δήμο Προσχίου. Το 1861 δημιουργείται Δήμος Αράχοβας και ΚλεπαΪδος στον οποίο ανήκουν τα χωριά Αράχοβα, Κλεπά, Άγιος Δημήτριος, Λιβαδάκι [Αβόρανη], Περδικόβρυση [Σινίστα], Δενδροχώρι [Τέρνοβα], Νεοχώρι με χειμερινή έδρα την Κλεπά και θερινή την Αράχοβα. Το 1912 ιδρύεται κοινότητα Αραχόβης μέχρι το 1998. Σήμερα ανήκει στην Δημοτική Ενότητα Πλατάνου. Πριν το 1950 είχε περίπου 900 κατοίκους οι οποίοι ήταν σχεδόν αποκλειστικά γεωργοί ή κτηνοτρόφοι. Στο χωριό λειτουργούσαν Δημοτικό Σχολείο, Αγροτικό Ιατρείο, Δασικός Σταθμός, Αστυνομία, Υποπρακτορείο ΟΤΕ και ΔΕΗ, Μετεωρολογικός Σταθμός από το 1937 και Συνεταιρισμοί [Γεωργικός, Δασικός], καφεπαντοπωλεία, νερόμυλοι. Το πρώτο αυτοκίνητο έφτασε στο χωριό το 1951, το τηλέφωνο το 1930 και η ΔΕΗ έδωσε ρεύμα το 1971.

ΑΡΑΧΩΒΑ

[1889-2001]

Πληθυσμός

 

Απογραφή 1889

775

 

Απογραφή 1907

909

 

Απογραφή 1920

574

 

Απογραφή 1928

899

 

Απογραφή 1940

956

 

Απογραφή 1951

936

 

Απογραφή 1961

883

 

Απογραφή 1971

622

 

Απογραφή 1981

641

 

Απογραφή 1991

285

 

Απογραφή 2001

250

 

Απογραφή 2011

315

 

Δήμος Πλατάνου

 

 

 

Απογραφή [2001]

Απογραφή [2011]

Άγιος Δημήτριος

137

102

Αράχοβα

250

315

Αχλαδόκαστρο

126

104

Δενδροχώρι

28

14

Καστανιά

77

70

Κλεπά

301

189

Λιβαδάκι

52

87

Νεοχώρι

151

151

Περδικόβρυση

27

106

Περίστα

117

121

Πλάτανος

404

296

Χόμορη

105

68

ΣΥΝΟΛΟ

1.775

1623

Από πολύ παλιά υπήρχε έντονη μετανάστευση κυρίως λόγω του άγονου εδάφους και της συνεπαγόμενης φτώχειας. Μετά το 1950 που άρχισε η μαζική μετακίνηση των κατοίκων του προς τα αστικά κέντρα, ο πληθυσμός σταδιακά μειώθηκε για να φτάσει στην απογραφή του 2011 να έχει εντούτοις 315 κατοίκους, το μεγαλύτερο πληθυσμό στην Δημοτική Ενότητα Πλατάνου.

Η ερήμωση είχε ως αποτέλεσμα να κλείσει το Σχολείο το 2003 λόγω έλλειψης μαθητών και να μη λειτουργεί καμία δημόσια υπηρεσία στο χωριό εκτός του Αγροτικού Ιατρείου. Οι κάτοικοι του εξυπηρετούνται από τις Δημόσιες Υπηρεσίες που εδρεύουν στον Πλάτανο και την Ναύπακτο με λεωφορεία του ΚΤΕΛ.

Οι εκατοντάδες πεζούλες από ξερολιθιές που συντηρούσαν με την σοδιά τους τούς κατοίκους εγκαταλείφθηκαν στο χέρι της φύσης που τα δάσωσε. Τα παλιά σπίτια χτισμένα από σχιστόλιθο στην πλειονότητά τους, παρουσιάζουν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον αντιπροσωπεύοντας ένα ευρύ φάσμα της παράδοσης με πολλές επιρροές απ' την αρχιτεκτονική της Ηπείρου. Αρκετοί συγχωριανοί μας έχουν στραφεί προς τα γράμματα, τις επιστήμες, το εμπόριο και άλλες δραστηριότητες, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς και σήμερα διαπρέπουν σε όλες τις ηπείρους όπου ζουν και δραστηριοποιούνται. Απ’ τους Αραχωβίτες της διασποράς, που υπολογίζονται σε 2.000 μερικοί ξεκαλοκαιριάζουν στο χωριό, κι άλλοι ξαναγυρνάνε για προσκύνημα στη γενέθλια γη και για να σύρουν το ’’γαϊτανάκι’’ στο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου.

*1.Η Κοκκινιά είναι βουνό της Ορεινής Ναυπακτίας στα σύνορα των νομών Αιτωλοακαρνανίας και Ευρυτανίας. Αποτελεί προέκταση της Οροσειράς της Σαράνταινας (Οξιάς) προς τα νότια. Χαρακτηρίζεται από το έντονο ανάγλυφό της, με μεγάλες ορθοπλαγιές και χαραδρώσεις, και από την μεγάλη βιοποικιλότητα που της χαρίζουν τα εκτεταμένα δάση της. Αποτελεί το νοτιότερο σημείο εξάπλωσης της Οξιάς (Fagus) στην Βαλκανική. Στα ελατοδάση της συναντώνται λύκοι και ζαρκάδια, ενώ τα τελευταία χρόνια Παρατηρήθηκαν και αρκούδες. Στα αλπικά της λιβάδια αφθονεί το βουνίσιο τσάι και στους γκρεμούς της κελαηδάει η πετροπέρδικα. Από τις  νότιες πλαγιές ξεκινούν διάφορες ορειβατικές διαδρομές προς την ψηλότερη κορυφή της. Μία από αυτές οδηγεί και στο ανεξερεύνητο σπήλαιο Γαβαθότρυπα, με πλούσιο σταλακτιτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο.

*2. Αυχένας μεταξύ των υψωμάτων Περγούλια και Τούφας, με πολλά και δασιά έλατα στα σύνορα Ναυπακτίας και Ευρυτανίας.

*3. Στα δυτικά του χωριού, στα σύνορα των νομών Ευρυτανίας- Αιτωλοακαρνανίας (επαρχιών Ναυπακτίας και Τριχωνίας).

*4. Υψώνεται μεταξύ του ποταμού Κότσαλου και της τεχνητής λίμνης Ευήνου. Μπορεί κανείς να ανέβει στην κορυφή του. Η ορειβατική πορεία, ξεκινά από τον αυχένα από τον οποίο διέρχεται ο δρόμος που ενώνει τα χωριά Αμπελακιώτισσα Δήμου Αποδοτίας και Περδικόβρυση Δήμου Πλατάνου αρχικά μέσα σε ελατοδάσος κι έπειτα σε γυμνό ψευδαλπικό βραχότοπο. Η πορεία ως την κορυφή διαρκεί μιάμιση ώρα.

*5. Η κορυφή του προσεγγίζεται από τον αυχένα στο Χάνι του Λιόλιου. Το ιστορικό αυτό Χάνι βρίσκεται πάνω στον επαρχιακό δρόμο Ναυπάκτου – Καρπενησίου, μεταξύ των χωριών Πλάτανος και Άγιος Δημήτριος και λειτουργεί από το 1820 ανελλιπώς. Στο βουνό αυτό γίνονται πολύ συχνά αναβάσεις και ορειβασίες.