Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Η λίθινη πλάκα 
 

 

 

Στη θέση Αλεφάντω της Παλιαράχοβας βρέθηκε λίθινη πέτρα [πλάκα] που φέρει χαραγμένα τα εξής:
  --ΤΟΒΩΛΟΣ
   --ΡΟΝΒΙΧΟΣ
    ΚΛΕΩΝΙΚΑ
    ΜΕΤΑΙΤ--
    Εκτιμάται ότι πρόκειται για τις εξής λέξεις: {Ἀρισ]τόβωλος                                         [Στ]ρόνβιχος                                       Κλεωνίκα                                                    Μεταίτι[οι].

 

Πιθανώς αφορά σε καταδίκη ή καταγγελία εναντίον των τριών αναφερομένων προσώπων, για κάποια παρανομία - μεταίτιοι (=συναίτιοι, συνένοχοι), την οποία διέπραξαν από κοινού.

Το Βάθρο
   Στο προαύλιο της εκκλησίας Παναούλας (Μικρής Παναγίας) /αϊ στον ομώνυμο οικισμό βρίσκεται ένας τεράστιος ογκόλιθος σε σχήμα παραλληλόγραμμου, διαστάσεων 0,75 Χ 1,30, από ασβεστόλιθο με την παρακάτω επιγραφή:
    DY
    CINΘΩ
    SIAI ΗΛΤ
    ΕΤΗ ΕS
    Σύμφωνα και με την ενδελεχή μελέτη του συγχωριανού μας καθηγητή Δημ. Κούκουνα το είδος, οι διαστάσεις και η επιγραφή συνηγορούν στο ότι πρόκειται για βάση όπου είχε τοποθετηθεί άγαλμα αφιερωμένο στον Δία από κατοίκους που υπέφεραν από τις καταστροφές του Καλυδώνιου Κάπρου και τον παρακαλούσαν να τους σώσει από το άγριο θηρίο. Χρονολογικά και  με βάση τη γέννηση του Ηρακλή το  1233 π.χ. και του Αμφιάριου που πήρε μέρος στο κυνήγι  και σκοτώθηκε το 1213 π.χ. συμπεραίνεται ότι το άγαλμα φτιάχτηκε πριν. Συνεπώς στην Παναούλα υπήρχε πριν το 1200 π.χ. ο αρχαιότερος οικισμός της Αράχοβας. 
    Γνωρίζουμε ότι στην αρχαία Αιτωλία λατρευόταν η Αθηνά, ο Απόλλωνας αλλά και ιδιαίτερα η Άρτεμις [ Άρτεμη Λαφρία = των λαφύρων], θεότητα του κυνηγιού, των ποταμών ’’ποταμία θεά’’ που ήταν αγνή και άσπιλος. Συνήθως οι ναοί αυτοί μετέτραπονταν όταν οι  κάτοικοι γίνονταν Χριστιανοί σε ναούς της Παναγίας, γιατί και η Παναγία είναι αγνή και άσπιλος και Παναούλα είναι η μικρή της εκκλησία. Παρόμοιοι χριστιανικοί ναοί πάνω σε αρχαία ιερά και μάλιστα με τη βοήθεια των υλικών του αρχαίου ερειπωμένου ναού, έγιναν στη βασιλική του Κάστρου Παραβόλας, στη βασιλική του λόφου της Αγίας Τριάδος στην Κάτω Βασιλική και στις βασιλικές του Δρυμού.

Το Κάστρο

    Το κάστρο της Αράχοβας αποτελεί μοναδικό οχυρωματικό έργο των Αιτωλών από τη Μυκηναϊκή ακόμη εποχή. Η μοναδικότητά του βρίσκεται στην εξαιρετική φυσική θέση που το καθιστά απροσπέλαστο, στην ύπαρξη άφθονων νερών, δέντρων  και σπηλαίων που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως κατοικίες και αποθήκες σε δύσκολες συνθήκες εγκλεισμού. Βρίσκεται ανατολικά της σημερινής θέσης της Αράχοβας, προς τη Κλεπά σε μια έκταση και διαθέτει στην βορινή του πλευρά που αποκαλείται ‘’λαιμός’’ στενή δίοδο [20-30μ], απόλυτα ελεγχόμενη, με πανύψηλα και απάτητα βράχια στο πλάι. Το ίδιο συμβαίνει σε όλη την ανατολική και τη δυτική πλευρά του κάστρου. 
    Στα νότια προστατεύεται από τον Εύηνο που κυλώντας με ορμή ανάμεσα σε πανύψηλα βράχια σχηματίζει εκεί βαθειά λίμνη, ’’ τον ’βρο του Κατσίφ’’ που καθιστά επίσης παντελώς αδύνατη την προσπέλαση. [ του Κατσίφ’ ο βρός= βρος = μεγάλη δεξαμενή νερού, λίμνη στα σλάβικα – του Κατσίφη, ίσως το επώνυμο κάποιοι που πνίγηκε εκεί.]. Όλη η περιοχή είναι επικλινής και φαίνεται ότι έγιναν κατολισθήσεις, γι αυτό έχουν κατασκευαστεί πεζούλες με το χτίσιμο τοίχων. 
    Ο Γ. Βλαχογιάννης  το χαρακτηρίζει με τις ‘’αποκλείστρα’’ και ‘’εγκλείστρα’’ δηλαδή αποκομμένος τόπος που χρησίμευε για αποκλεισμό - καταφύγιο ή και για κλείσιμο –εγκλεισμό καλογέρων για να μονάσουν, και μέχρι σήμερα σπηλιά της ανατολικής πλευράς ονομάζεται’’ του καλόϊρου το κελί’’. Στο’’ λαιμό’’ σώζονται ερείπια χριστιανικού ναού πιθανώς αρχικά στην Άρτεμη ή στον Ποσειδώνα, θεότητα των υδάτων και μετά στον Άγιο Νικόλαο. Έτσι εξηγείται η ονομασία και του ναού  του χωριού από τον Αϊ Νικόλα, τον άγιο των υδάτων που βοηθούσε στη διάβαση του Εύηνου.
    Το κάστρο – καταφύγιο λόγω της εξαιρετικής ασφάλειας που παρείχε και της μεγάλης του χωρητικότητας χρησιμοποιήθηκε από τους κατοίκους της πεδινής Αιτωλίας αλλά και όσους ήταν στους ορεινούς οικισμούς:

  • στις πολλές διαμάχες με τους Ακαρνάνες
  •  στον πελοποννησιακό πόλεμο
  •  στην εισβολή των Μακεδόνων  το 313, το 218 και το 206 π. Χ. με τον Φίλιππο Ε! και το 289 π. Χ. με τον Δημήτριο
  • των Ρωμαίων
  •  στις καταστροφικές επιδρομές  Γότθων και Βανδάλων του 5ου μ. χ. αιώνα
  •  στην Τουρκοκρατία τον Αύγουστο του 1823 όταν ο Σκόντρα Πασάς με 16000 στρατιώτες πηγαίνοντας από το Καρπενήσι στο Μεσολόγγι, πέρασε από Αράχοβα και στρατοπέδευσε στην Παλιαράχοβα στη θέση ‘’Σκόντρα’’, στη ‘’Χλιμοδού’’ και στα ‘Άχούρια’’ του Αϊ Δημήτρη.