Your browser version is outdated. We recommend that you update your browser to the latest version.

Αράχωβα πεντάμορφη, πώς έχω αποθυμήσει

να ιδώ τον Καστανόλογγο, το Φράμα και τη Ράχη

να πιω νερό από την Ιτιά και τη Μεγάλη Βρύση

που πίνουν οι τσοπάνηδες, που πίνουνε κι οι βλάχοι

 

Πως ήθελα να ήμουνα για λίγο στου Μουσιώρα

κει να χορτάσω κρύο νερό και καθαρό αγέρα,

κλαρίνο ν' ακούσω ν' αντηχεί του Νίκου του Μπολιώρα

το Βλαχοκώστα να βαρεί με ντέρτι τη φλογέρα.

 

Πουλιάνες να γκιζέραγα, Αη-Γιώργη και Ρεπίστια

να 'βλεπα την Κοκκινιά με καταχνιά κι αντάρα

και να ροβόλαγα στα Νταουνέικα σπίτια

να 'πινα ξυνόγαλο στην κέδρινη καρδάρα

 

Στην Πέλιστα να πήγαινα στη στάνη Πάνου-Λούκα

στ' Αμπέλια να σεργιάναγα, όπου λαλούν τ' αηδόνια

φορώντας γουρνοτσάρουχα, φορώντας πατατούκα

να θυμηθώ τη νιότη μου, τα παιδικά μου χρόνια

 

Ελάτια μου περήφανα, πλατάνια στοιχειωμένα

και Κοκκινιά μ' αθάνατη που σε σκεπάζουν χιόνια

πολύ με μαραξώνανε τα έρημα τα ξένα

κοντά σας θέλω να βρεθώ να ζήσω χίλια χρόνια

                                             

Γεώργιος Καλογερογιάννης

    Ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου: Στο κέντρο του χωριού κοντά στη πλατεία, βρίσκεται περίλαμπρος ναός αφιερωμένος στον Αϊ Νικόλα, προστάτη και πολιούχο του χωριού. Κτίστηκε αρχικά πριν 500 περίπου χρόνια όταν μεταφέρθηκε εκεί το χωριό από την Παλιαράχοβα. Εκεί προηγουμένως είχε μεταφερθεί από το Κάστρο. Το 1850 έγινε επέκταση του, το 1860 έγινε η οροφή, το 1924 νέα επέκταση και το 1926 το καμπαναριό. Πρόκειται για ναό ρυθμού τρίκλιτης βασιλικής, χωρίς τρούλο. Από το Μοναστήρι του Αϊ Λιά προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του σπάνιας τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλου με αγιογραφημένες εικόνες  του 1779, ιερά σκεύη και εκκλησιαστικά βιβλία του 1775. Στην αυλή υπάρχει πλάτανος φυτεμένος το 1897 από τον αγωνιστή Κανόνη στη μνήμη του γιου του που σκοτώθηκε στον πόλεμο του 1897.
    Προφήτης Ηλίας: Πρόκειται για ναό του Μοναστηριού του Προφήτη Ηλία που κτίστηκε το 1778 από τον Αθαν. Σισμανόπουλο - Σισμάνη. Αρχικά ήταν 300μ. πιο κάτω, σε δρόμο που πήγαινε παλιά στην Κλεπά, πάνω στη λοφοσειρά που είναι και  η τοποθεσία ’’του Δεσπότη το Χέρι’’, στο ύψος της ’’Λούζας’’. Παρεκκλήσια του μοναστηριού ήταν ο Αϊ Κωνσταντίνος στον αντικρινό λόφο που έχει τώρα ανακαινισθεί, ο Αϊ Αντώνης κοντά στην πηγή που έρχεται  νερό από την Παλιοτάρατσα, και η Αγία Παρασκευή στα σύνορα Κλεπάς – Αράχοβας.
    Αϊ  Συμιός: Βρίσκεται στο Παλιοχώρι, και πιθανώς πρόκειται για το ναού του αρχικού νεκροταφείου του πρώτου χωριού. Στη βορειοανατολική πλευρά του προαύλιου είναι και ο Επίσκοπος Δωρόθεος που δολοφονήθηκε στη θέση ’’Δεσπότη χέρι’’, θύμα της διαμάχης εικονολατρών- εικονομάχων. 
    Παναούλα: Πρόκειται για ξωκλήσι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Κτίστηκε πιθανώς σε ερείπια παλαιότερου ναού ίσως προχριστιανικού κοιμητηρίου. Στην αυλή του βρίσκεται το Βάθρο που θεωρείται βάση βωμού ή αγάλματος.
    Αϊ Νικόλας Παλιαράχοβας: Ανακαινίσθηκε το 1928 πάνω στη θέση που ήταν η ομώνυμη εκκλησία από τότε που το μεταφέρθηκε εκεί το χωριό μετά την καταστροφή και εγκατάλειψη του Παλιοχωριού.
    Αϊ Γιώργης: Στη θέση ’’Φράμμα’’ κτισμένο με δωρεά του Γ. Καλογερογιάννη σε αντικατάσταση παλιού που κατέρρευσε και βρισκότανε ανάμεσα στο χωριό και την Παλιαράχοβα, το οποίο πρωτοκτίστηκε, πιθανώς όταν η ’’Πολιάνα’’ αποτελούσε συνοικισμό της Αράχοβας.
    Αϊ Δημήτρης: Κτίστηκε το 1972 στη θέση ’’Κούτρα’’ με πρωτοβουλία του εφημέριου του χωριού Παπαδημήτρη Παπαδημητρίου. 
    Το Σχολείο: Είναι στο κέντρο του χωριού νότια της εκκλησίας του Αϊ Νικόλα. Κτίστηκε από 1928-1932 και λειτούργησε ανελλιπώς μέχρι το 2003 οπότε δυστυχώς έκλεισε ελλείψει μαθητών. Αναφέρεται ότι στην Αράχοβα λειτουργούσε Δημοτικό Σχολείο και πριν το 1850 κοντά στης Σωτήραινας [Θανασιά]  το ρέμα. Μέχρι το 1915 ήταν μονοθέσιο και είχε περί τους 130 μαθητές,  το 1950 πάνω από 200 μαθητές, το 1970 περίπου 70 και το 2003 έκλεισε.
    Η Μεγάλη Βρύση: Βρίσκεται στο 38 χλμ. του δρόμου Δομνίστας – Αράχοβας πάνω από την Παλιαράχοβα και είναι η μεγαλύτερη πηγή του χωριού με κατάκρυο χωνευτικό νερό αρίστης ποιότητας. Πρόκειται για θολωτή σπηλιά που το νερό τρέχει ακόμη και από την οροφή. Ο χώρος έχει διαμορφωθεί σε χώρο αναψυχής.
    Το Φράγμα και η  Ευηνολίμνη: Πρόκειται για χωμάτινο φράγμα του ποταμού Εύηνου στη θέση  που έχει ύψος 124 μ. και μήκος 640 μ. ξεκίνησε να κατασκευάζεται τον Ιούνιο του 1992 και τελείωσε τον Ιούλιο του 2001, σχηματίζοντας έτσι την Ευηνολίμνη χωρητικότητας 250 εκατ. κυβικά μ. Με σήραγγα μήκους 30130 μ. και ύψους 3,50 μ. το νερό φτάνει στη λίμνη του Μόρνου και από εκεί στου Μαραθώνα για καταλήξει στην Αθήνα. Στη κορυφή του φράγματος υπάρχει αυτοκινητόδρομος και η θέα από εκεί είναι καταπληκτική.